Fizibilite Çalışması
Fizibilite çalışması, teklif edilen projenin potansiyelinin, karar alma sürecini desteklemek üzere gerçekleştirilen kapsamlı inceleme ve araştırmalara dayalı olarak değerlendirilmesi ve analiz edilmesidir.
Fizibilite çalışmaları, mevcut bir işin veya teklif edilen bir girişimin güçlü ve zayıf yönlerini, ortamda mevcut olan fırsat ve tehditleri, tamamlamak için gerekli kaynakları ve nihai olarak başarı olasılıklarını objektif ve gerçekçi bir şekilde ortaya koymaktadır.
En basit ifadeyle, fizibilite değerlendirmeye yönelik iki kriter vardır:
- Gerekli maliyet
- Elde edilecek değer
Bu itibarla, iyi tasarlanmış bir fizibilite çalışmasının; iş veya projenin geçmişini, ürün veya hizmet tanımını, muhasebe beyanlarını, işletme ve yönetim detaylarını, pazarlama araştırma ve politikalarını, mali verileri, yasal gereklilikleri ve vergi yükümlülüklerini içermesi gerekir.
Genel olarak fizibilite çalışmaları, teknik geliştirme ve proje uygulamasından önce gelir. Fizibilite çalışması bir projenin başarı potansiyelini değerlendirir; bu nedenle potansiyel yatırımcılar ve borç veren kuruluşlar için vazgeçilmezdir. Dolayısıyla kararların dayandırılabileceği bilgilerin temin edilmesi için nesnel ve tarafsız bir yaklaşım benimsenmelidir.
TELOS (Technical, Economic, Legal, Operations, and Scheduling) kısaltması beş fizibilite alanına işaret eder:
- Teknik
- Ekonomik
- Yasal
- İşletimsel
Teknoloji ve Sistem Fizibilitesi
Şirketin projeyi tamamlamak için yeterli teknik uzmanlığa sahip olup olmadığını belirlemek için değerlendirme, sistem gerekliliklerinin ana tasarımına dayalı olarak yapılır.
Fizibilite raporu yazarken aşağıdakiler göz önünde bulundurulmalıdır:
- Çalışmayı etkileyebilecek daha fazla olası faktör
- İşe ilişkin kısa bir açıklama
- İncelenen kısım
- İnsan faktörü ve ekonomik faktör
- Problemler için olası çözümler
Bu noktada, teklifin hem teknik hem yasal açıdan uygun (makul maliyetli) olup olmadığının belirlenmesi önemlidir.
İşletimsel Fizibilite
İşletimsel fizibilite, teklif edilen sistemin sorunları ne kadar iyi çözdüğünü, kapsam tanımlanırken belirtilen fırsatlardan faydalanıp faydalanmadığını ve sistem geliştirmenin analiz aşamasında belirtilen koşullara uygun olup olmadığını gösteren bir ölçüttür.
Bu değerlendirme; geliştirme programı, teslimat tarihi, kurumsal kültür ve mevcut ticari süreçler bakımından teklif edilen projelerin ticari ortama ve hedeflere uygunluk derecesine göre yapılır.
Başarıya ulaşmak için, istenen işletimsel sonuçların tasarımı ve geliştirme sürecinde ortaya konması gerekir. Bunlar:
- Güvenilirlik
- Bakımı yapılabilirlik
- Desteklenebilirlik
- Kullanılabilirlik
- Üretilebilirlik
- Sürdürülebilirlik
- Satın alınabilirlik gibi tasarıma bağlı parametreleri içerir.
İşletimsel davranışların gerçekleştirilmesi isteniyorsa, bu parametrelerin tasarımın erken aşamalarında ele alınması gerekir.
Sistem tasarımı ve geliştirmesi, yukarıda belirtilen parametrelerin karşılanması için mühendislik ve yönetim çalışmalarının uygun şekilde ve zamanında uygulanmasını gerektirir. Bir sistemin amaca uygunluğu, teknik özelliklerin ve işletme gereksinimlerinin tasarıma yansıtılması durumunda en etkili şekilde sağlanabilir. Bu nedenle, işletimsel fizibilite tasarımının erken safhalarında sistem mühendisliği ile birlikte yürütülmesi kritik önem taşır.
Ekonomik Fizibilite
Ekonomik fizibilite değerlendirmesinin amacı, teklif edilen sistemin kuruluşa sağlayacağı olumlu ekonomik faydaları belirlemektir. Beklenen tüm faydaların miktarının belirlenmesi ve tanımlanmasını kapsar. Bu değerlendirme genellikle bir fayda-maliyet analizi ile yapılır.
Teknik Fizibilite
Teknik fizibilite değerlendirmesinde; kuruluşun mevcut teknik kaynakları ve bunların teklif edilen sistemin gereklerini karşılayıp karşılamadığı analiz edilir. Yazılım ve donanım ihtiyaçlarının uygulanabilirliğine ilişkin bilgi edinilmesi önemlidir. Bu, teklifin teknik olarak uygulanabilir olup olmadığını ortaya koyar.
Plan Fizibilitesi
Bir projenin faydalı hale gelerek tamamlanması çok uzun sürerse, proje başarısız sayılabilir. Bu nedenle plan fizibilitesi, sistemin geliştirilmesinin ve geri ödemenin ne kadar süreceğini tahmin etmek amacıyla bazı yöntemlerle değerlendirilir. Proje zaman çizelgesinin ne kadar makul olduğunu gösteren bir ölçüttür.
Teknik uzmanlık çerçevesinde şu soruya yanıt aranır:
“Proje teslim süreleri makul mü?”
Bazı projeler belirli teslim süreleriyle başlatılır. Bu nedenle teslim sürelerinin zorunlu mu yoksa tercihe bağlı mı olduğunun da belirlenmesi gerekir.
Piyasa ve Emlak Fizibilitesi
Piyasa fizibilitesi çalışmaları, bir emlak geliştirme projesi için uygun coğrafi konumu test etmeyi içerir.
Genellikle, yatırım yapılacak alanlardaki en iyi konumu seçmek ve uygun alternatif parselleri değerlendirmek için yapılır.
Yargı mercileri genellikle müteahhitlerden; perakende, ticaret, endüstri, konut, ofis veya karma kullanım projeleri için izin başvurusundan önce bu fizibilite çalışmalarını tamamlamalarını ister.
Piyasa fizibilitesinde seçilen bölgedeki projenin önemi dikkate alınır.
Kaynak Fizibilitesi
Yeni bir projeyi inşa etmek için ne kadar zaman olduğu, ne zaman başlanabileceği, olası ticari faaliyetleri engelleyip engellemediği, gerekli kaynakların türü ve miktarı gibi sorular bu kapsamda değerlendirilir.
Kültürel Fizibilite
Bu aşamada; yerel ve genel kültürdeki etkileri görmek amacıyla projenin alternatifleri değerlendirilir.
Örneğin çevresel faktörler, toplumsal alışkanlıklar ve bölgesel hassasiyetler dikkate alınmalıdır.
Ayrıca, bir işletmenin kendi kurumsal kültürü projenin sonuçlarıyla çelişebilir. Bu olasılık da göz önünde bulundurulmalıdır.
Finansal Fizibilite
Yeni bir proje için, finansal uygulanabilirlik aşağıdaki parametrelere göre değerlendirilir:
- Projenin toplam tahmini maliyeti
- Sermaye yapısı, borçlar/öz kaynaklar oranı ve şirket sahiplerinin toplam maliyetteki payı
- Projenin finansmanı
- Şirket sahiplerinin diğer işlerde yaptığı mevcut yatırımlar
- Öngörülen nakit akışı ve kârlılık
Bir projenin finansal uygulanabilirliği aşağıdaki bilgileri vermelidir:
- Finanse edilecek varlıklara ilişkin tüm bilgiler ve bu varlıkların hazır olup olmadığı veya ne zaman hazır olacağı
- Nakit-likiditeye dönüştürme oranı (örneğin; çeşitli varlıklar nakde ne kadar kolay çevrilebilir?)
- Projenin kaynak yaratma potansiyeli ve geri ödeme koşulları
Geri ödeme kapasitesinin aşağıdaki faktörlere hassasiyeti değerlendirilmelidir:
- Gecikmeler
- Satışların orta derecede yavaşlaması
- Satışların aniden azalması
- Maliyette küçük azalma
- Maliyette büyük artış
- Olumsuz ekonomik koşullar
Ayrıca piyasa araştırması ve analizi, ürün ve hizmetlerin pazarlanabilirliğini inceler.
Bu fizibilite çalışmasının en önemli kısımlarından biridir ve okuyucuları ürün ve hizmetler için potansiyel bir piyasa olduğuna ikna eder.
